Het nationale Public Health laboratorium in Sierra Leone

Vandaag hebben we een bezoekje gebracht aan het Central Public Health Reference Laboratory (CPHRL) in Lakka, 10 mijl ten westen van Freetown. Voor het eventueel uitbreiden van de Ebola en malaria diagnostiek in het mobiele lab in de transitiefase is het belangrijk om inzicht te krijgen in de stand van zaken in SL met betrekking tot emerging infection diagnostiek. Wat wordt reeds gedaan? Hoe wordt dit gedaan en wat is de kwaliteit en capaciteit hiervan? Is men voorbereid op nieuw opduikende infectieziekten?

Op weg er naar toe passeren we Lumley beach waar grote groepen kinderen zich aan het vermaken zijn. Hopelijk gaan in de komende maanden de scholen weer open en kunnen de kinderen hun normale leven weer enigszins oppakken. Maar zover is het nog niet en de Ebola bestrijding mag niet verslappen totdat het laatste geval gevonden is. Voorlopig is de afgelopen week het aantal nieuw gemelde gevallen voor het eerst in 2015 weer gestegen en is nog zo’n 70% van de nieuwe gevallen in SL geen onderdeel van bestaand contactonderzoek. Dit is erg zorgwekkend want idealiter is 100% van de nieuw gemelde gevallen een contact van een bestaande casus.

Op het terrein naast het lab staat een ETU en iets verder op naast de ingang het Ebola lab dat gerund wordt door Zuid-Afrika. Er hangt een grote vlag van Zuid-Afrika aan de zijkant en iets verderop staat een Zuid-Afrikaan te rommelen aan een grote generator. Het blijkt dat de stroomtoevoer in Lakka veel te wensen over laat en dat de labmensen inmiddels ook generator experts zijn. We passeren een vrouw met een teil op haar hoofd met daarin 4 barracuda’s, een baarssoort die inmiddels een graag gezien onderdeel van ons dagelijks diner is geworden. Het CPHL bevindt zich in een vriendelijk ogend laag gebouwtje omgeven door prachtige rood-bloeiende hibiscus struiken. De afwezigheid van rondslingerend vuil op het terrein valt meteen op. Voordat we naar binnengaan wassen we onze handen met chloor. Dit is inmiddels een automatisme geworden net zoals het begroeten van mensen zonder handen te schudden.

We worden ontvangen door het hoofd van het lab en 3 analisten. Het blijkt dat de activiteiten van het lab vrijwel stil liggen vanwege de Ebola uitbraak. Alleen HIV testen op kinderen worden nog af en toe gedaan als deze bewezen Ebola negatief zijn maar het is ons niet geheel duidelijk of dit op volle kracht is of niet. We worden rondgeleid over de labs, waarbij ook hier weer duidelijk is dat het bijhouden van enorme logboeken ipv computerdatabase echt cultuur zijn. Het lab heeft een moleculaire en serologie afdeling. De serologie draait gele koorts en mazelen ELISA’s. Deze gele koorts serologie moet lastig te interpreteren zijn daar de verwante virussen dengue en West Nile ook endemisch zijn in SL. De moleculaire afdeling draait HIV (conventionele per), rota en influenza testen ( realtime). Influenza A wordt getypeerd tot op hemagglutinine niveau, niet typeerbare samples gaan naar CDC in Ghana. De labs zien er netjes uit (twee PCR1 ruimtes met kabinet!) en ze zijn stappen aan het ondernemen om geaccrediteerd te worden. Ieder beschikbaar plekje in de gangen staat vol met dozen voor de nationale Ebola response.

Een grote frustratie van de labmensen aldaar is een nieuw COBAS taqman 48 apparaat dat in 2011 geïnstalleerd is en waarmee HIV viral loads bepaald zouden kunnen worden. Echter het apparaat is nog nooit gebruikt door zoekgeraakt username/password combinatie van de gelinkte computer en technische problemen met het COBAS Ampliprep. Twee van onze teamleden hebben uitgebreide ervaring met de COBAS en met vereende krachten worden de zijpanelen van het apparaat geopend, aan stekkertjes geduwd en getrokken en wordt de technische ondersteuning van de betrokken firma in Nederland gebeld voor aanwijzingen. Helaas blijkt er een serieus technisch mankement te zijn met de Ampliprep, waardoor er naar de technische service in Ivoorkust gebeld moest worden, die een jaar geleden ook al de telefoon niet opnamen. Ook het telefoonnummer in Ghana klopte niet, dan maar weer via NL informatie inwinnen. Tegelijkertijd wordt de computer aangepakt en na het doorwerken van een stapeltje papieren dat her en der in een bureau gevonden wordt en wat hogere ITkunde, wordt de username en password combi gevonden en kon men aan de slag.

Die horde in ieder geval genomen, en later zal ook via de service van Zuid Afrika de user password combi van de specifieke software worden gemaild. Na advies dat de betreffende firma ook een manuele kit kit icm met de TM48 hebben, en ze zolang de Ampliprep nog niet gemaakt is/kan worden, in ieder geval wel aan de slag kunnen. We hebben een goed beeld gekregen van de activiteiten van het nationale referentie laboratorium en de aanwezige apparatuur. Goed voor mogelijke toekomstige discussies met betrekking tot de opbouw van een duurzame laboratorium infrastructuur in het land.